Czy jesteśmy bliżej siebie? Nowa era komunikacji

Komunikacja internetowa miała zbliżać ludzi, skracać dystans i ułatwiać codzienne kontakty. Jednak dziś, zamiast być narzędziem ułatwiającym życie, stała się źródłem presji, uzależnienia i nieustannego stresu. Aplikacje społecznościowe, które obiecywały wolność od ograniczeń czasu i przestrzeni, wprowadziły nową kulturę natychmiastowej dostępności. “Instant communication” wymusza szybkie odpowiedzi i zaciera granice między życiem prywatnym a zawodowym. Jak doszło do tego, że narzędzia zaprojektowane, by nam pomagać, zaczęły nas kontrolować? W tym artykule przyjrzymy się, jak współczesne technologie kształtują nasze relacje i wpływają na naszą codzienność.

Pierwotna idea a rzeczywistość

Przyznać trzeba, że wynalezienie komunikacji zapośredniczonej komputerowo (mówiąc dokładniej, internetowo – za pomocą mediów społecznościowych) miało zupełnie inną koncepcję niż ta, która realizowana jest w dzisiejszych czasach. Ogólnodostępna i natychmiastowa forma komunikacji internetowej miała na celu zbliżenie ludzi i usprawnienie komunikacji. Pierwotnym zadaniem social mediów, takich jak Facebook, Instagram, Snapchat, było pokonywanie wielkich odległości, tak jak dawniej robiły to telefony komórkowe czy SMS-y. Jednak obecnie wiadomości i treści komunikacyjne stały się udręką dla użytkowników, obiektem uzależnienia, a nawet czynnikiem pobudzającym.

Uzależnienie od komunikacji (internetowej)

Badania przeprowadzone przez Małgorzatę Freser – analityk prywatności i cyberbezpieczeństwa – wykazują, że użytkownicy social mediów i komunikatorów internetowych nie są w stanie opanować potrzeby sięgnięcia po telefon komórkowy, gdy słyszą dźwięk powiadomienia. Wielu z nich traktuje sprawdzenie wiadomości jako odruch bezwarunkowy, niemożliwy do opanowania. Winą za to można obarczyć dopaminę – związek chemiczny odpowiedzialny za odczuwanie przyjemności. Sprawia ona, że jednostka uzależnia się od form natychmiastowej komunikacji i nieprzewidywalnych bodźców zewnętrznych.

Nowa kultura komunikacji instant

Można wysunąć teorię, że aplikacje stworzyły nową kulturę – kulturę natychmiastowej komunikacji i bezwarunkowej dostępności do sieci. Zatraciła się istota czasu i przestrzeni, ponieważ nowy sposób myślenia wymusza na społeczeństwie natychmiastowe odpowiadanie na wiadomości. Powstał mechanizm kontroli społecznej: nadawca może sprawdzić, czy wiadomość została dostarczona i odczytana, co stawia odbiorcę pod presją szybkiej odpowiedzi.

Dawniej a dziś

Dawniejsze narzędzia komunikacyjne, jak SMS-y, e-maile czy Gadu-Gadu, pozwalały na odpowiadanie w dogodnym momencie i umożliwiały ukrycie swojej dostępności. Współczesne komunikatory, takie jak Messenger, Instagram czy WhatsApp, śledzą, czy odbiorca odczytał wiadomość, co wymusza nową “etykietę grzecznościową”. Nadawca uzyskuje nie tylko odpowiedź, ale i kontrolę nad czasem odbiorcy. Brak natychmiastowej reakcji może skutkować oskarżeniami o brak wychowania czy ignorowanie.

Granica między życiem prywatnym a zawodowym

Każdy użytkownik internetu doświadczył sytuacji, w której został oskarżony o ignorowanie wiadomości. Problem nie dotyczy jedynie życia prywatnego, ale i zawodowego. W pracy dominują e-maile, które rzadziej odczytuje się po godzinach. Presja natychmiastowej odpowiedzi w komunikatorach może zacierać granice między pracą a życiem osobistym, dlatego kluczową umiejętnością jest asertywność w odpowiadaniu na wiadomości – każda jednostka powinna odpowiadać na swoich warunkach, a nie pod wpływem kontroli społecznej. Każdy ma prawo do prywatności i jej ochrony.

Bibliografia:
1.     Fraser M., “Odczytano”. Jak zepsuliśmy przyjemność z rozmów przez internet, mediaphilia.pl, 2019, [online: https://mediaphilia.pl/2019/07/odczytano-jak-zepsulismy-przyjemnosc-z-rozmow-przez-internet/].
2.     Levinson P., Nowe nowe media, WAM, Kraków 2010.