Znak towary to zazwyczaj logo należące do znanego, większego podmiotu. Najczęściej są to znaki graficzne objęte ochroną, dlatego tworząc film, spot czy inny materiał wideo, warto zwrócić uwagę na ich obecność. Bywa że logotypy znanych marek pojawiają się w zasięgu kamery przypadkiem, czego przykładem może być wpadka w jednym z odcinków „Gry o Tron”, kiedy to można było dostrzec na planie kubek znanej sieciowej kawiarni. W jakich okolicznościach można legalnie wykorzystać logo w filmie, aby nie narazić się na roszczenia osób trzecich?
Najważniejsze informacje o znaku towarowym
Warto zacząć od wyjaśnienia czym właściwie jest znak towarowy. Według prawa własności przemysłowej znak towarowy to każde oznaczenie, które jest możliwe do przedstawienia w sposób graficzny – pod warunkiem, że owe oznaczenie nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów drugiego przedsiębiorstwa. Będą to zarówno słowa, zbitki słów, jak i rysunki czy ornamenty.
Znak towary pełni przede wszystkim funkcję identyfikacyjną. Poza tym zwiększa rozpoznawalność przedsiębiorstwa lub jego marek. Podstawowym celem znaku towarowego jest umożliwienie konsumentom odróżnienia produktów i usług obecnych na rynku. Więcej na ten temat Radca prawny Marcin Staniszewski pisał w artykule: https://rpms.pl/czym-jest-znak-towarowy/
W celu uzyskania ochrony na podstawie przepisów prawa własności przemysłowej, należy sprawdzić dostępność znaku towarowego. Kolejny krok to złożenie kompletnego wniosku (spełniającego wymogi ustawowe) do właściwego urzędu. W tym przypadku będzie to Prezes Urzędu Patentowego RP.
Skuteczna rejestracja pozwala właścicielowi na korzystanie ze znaku towarowego w następującym zakresie:
- umieszczanie go na towarach lub na opakowaniach
- wprowadzanie oznaczonych towarów do obrotu
- oferowanie lub świadczenie usług pod znakiem
- importowanie lub eksportowanie oznaczonych towarów oraz
- używanie znaku w reklamie oraz na dokumentach handlowych
W rezultacie właściciel znaku towarowego może swobodnie oznaczać nim swoje produkty i wykorzystywać go do identyfikacji towarów lub usług, np. w przekazach reklamowych czy materiałach promocyjnych. W razie naruszenia tych praw przez osoby trzecie, może wysunąć wobec nich roszczenia, które przysługują mu na podstawie prawa własności przemysłowej.
Kiedy można legalnie korzystać z cudzego logo?
Ustawa uwzględnia dwie główne możliwości korzystania z cudzego logo, czyli:
- wyczerpanie prawa ochronnego na znak towarowy
- uzyskanie licencji od podmiotu uprawnionego
Wyczerpanie znaku towarowego to wprowadzenie danego produktu oznaczonego logiem na rynek. Upraszczając, do wyczerpania znaku dochodzi wtedy, gdy:
- towar ze znakiem towarowym został legalnie wprowadzony do obrotu,
- doszło do faktycznego wydania towaru z danym znakiem,
- towar został wprowadzony przez właściciela znaku (lub za jego zgodą).
O wyczerpaniu prawa do znaku towarowego mówimy więc wtedy, gdy towary nim oznaczone zostały wprowadzone do obrotu na obszarze Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Kolejne kryterium wyczerpania to wymóg, aby towar został wprowadzony przez właściciela owego znaku. Zazwyczaj ma to miejsce poprzez przeniesienie własności towaru np. w wyniku sprzedaży.
Drugi sposób na legalne korzystanie z cudzego znaku to otrzymanie pisemnej zgody właściciela lub zawarcie z nim umowy licencyjnej. W wyniku tego twórca filmu będzie w posiadaniu tytułu prawnego do używania konkretnego logotypu. Niestety w przypadku dużych podmiotów może nie dojść do udzielenia takiej zgody, albo kontakt z osobą upoważnioną do jej udzielenia może być znacząco utrudniony. Dotyczy to zwłaszcza osób fizycznych, które chcą wykorzystać cudze logo w ramach swojej jeszcze „raczkującej” działalności np. na kanale YouTube.
Wykorzystanie znaku towarowego w filmie
Czy można użyć znaku towarowego osoby trzeciej w filmie? To zależy od kilku kwestii.
Po pierwsze, w niektórych okolicznościach wykorzystanie znaku towarowego w filmie może narażać twórcę na roszczenia cywilnoprawne ze strony właściciela znaku. Jak wspomnieliśmy wcześniej, jeśli znak towarowy został zarejestrowany, to tylko właściciel posiada wyłączne prawo do korzystania ze swojego logotypu.
Jednocześnie są pewne wyjątki. Jeżeli twórca prowadzi działalność na platformie YouTube i chce nagrać film, w którym loga znanych firm będą umieszczone np. przez producenta na produktach uprzednio zakupionych, to takie działanie może spełniać warunki wyczerpania prawa. Chodzi tutaj np. o logo na rekwizycie, koszulce, czy smartfonie. Wówczas znak towarowy jest zwolniony z ochrony przewidzianej w prawie własności przemysłowej.
Jednak jeśli logo ma pełnić inną funkcję w filmie, najlepiej podjąć próbę kontaktu z przedstawicielem właściciela znaku towarowego. Wówczas może dojść do sporządzenia pisemnej umowy wykorzystania ze znaku towarowego w konkretnym filmie lub przynajmniej do uzyskania pisemnej zgody na jego użycie. W każdej z tych sytuacji zaproponować własny wzór takiego dokumentu, w którego sporządzeniu pomoże Państwu nasza kancelaria prawna
Co grozi za naruszenie prawa ochronnego?
Kary za naruszenie prawa ochronnego na znak towarowy przewidziano w ustawie prawo własności intelektualnej. Zgodnie z przepisami, osoba, której prawo ochronne na znak towarowy zostało naruszone lub osoba, której ustawa na to zezwala, może żądać od naruszyciela zaniechania naruszania, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w sytuacji zawinionego naruszenia także naprawy wyrządzonej szkody:
- na zasadach ogólnych
- lub poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej opłacie licencyjnej bądź innego stosownego wynagrodzenia, które w chwili ich dochodzenia byłyby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie ze znaku towarowego.
Poza tym gdy wystąpi ryzyko, że opakowania, metki, etykiety i inne środki, na których umieszczono znak, mogłyby być używane w odniesieniu do towarów, a takie użycie byłoby naruszeniem prawa ochronnego, uprawniony z prawa ochronnego lub osoba, której ustawa na to zezwala, może żądać zaniechania:
- umieszczania oznaczenia identycznego ze znakiem towarowym lub do niego podobnego na opakowaniach, etykietach, metkach, zabezpieczeniach, elementach lub urządzeniach służących weryfikacji autentyczności lub wszelkich innych środkach, na których ten znak może być umieszczony;
- oferowania, wprowadzania do obrotu, importu, eksportu lub składowania w celu oferowania lub wprowadzania do obrotu, opakowań, etykiet, metek, zabezpieczeń, elementów lub urządzeń służących weryfikacji autentyczności bądź wszelkich innych środków, na których ten znak jest umieszczony.
Podsumowując, każdy z wymienionych trybów dochodzenia roszczeń skutkuje negatywnymi konsekwencjami dla osoby, która naruszyła znak towarowy. Ze względu na fakt, że produkcja i montaż filmu mogą generować znaczne wydatki finansowe, warto zadbać o ograniczenie kosztów ubocznych – w tym tych związanych z potencjalnymi odszkodowaniami i działaniami, które zniwelują naruszenie znaku towarowego. Można to zrobić jeszcze przed produkcją filmu, dokonując szczegółowej analizy scenariusza przez pryzmat naruszeń, co będzie bardzo dobrym posunięciem.