Ludzie są gotowi wierzyć we wszystko, tylko nie w prawdę.
Carlos Ruiz Zafón
Termin fake news pochodzi z języka angielskiego i oznacza fałszywą informację. Jako pojęcie jest również neologizmem, czyli wyrazem utworzonym celowo bądź nieświadomie na potrzeby danego zjawiska. Mianem fake newsów najczęściej określane są treści o charakterze sensacyjnym, wzbudzającym duże zainteresowanie oraz rozpowszechnione w jakimś konkretnym celu, na przykłąd finansowym lub politycznym.
Zastanawiałeś się kiedyś czy umiesz odróżnić prawdziwe informacje od tych zupełnie odwrotnych? Czy jesteś na nie podatny? A może racja zawsze leży pośrodku, tak jak mówi słownik języka polskiego: słuszność można przyznać w równej mierze obu stronom sporu, bo częściowo każda z nich ma rację? Przekonajmy się, jaka jest prawda.
True or fake?
Teraźniejszość można jednogłośnie określić czasem zmiany. XXI wiek to coraz to nowsze technologie, innowacyjne rozwiązania i profesje przyszłości, o których nie śniło się nawet uczonym.
Z każdą chwilą rozwijają się różnorodne dziedziny życia, pozwalające stale ulepszać dotychczasowe odkrycia człowieka, co oczywiście w większości przypadków pozytywnie wpływa na jakość życia. Jednak co się stanie, jeśli nie nadążymy z ilością zmian? Czy jesteśmy w stanie kontrolować świat, który nas otacza? Czy możemy mieć realny wpływ na prawdę? Tutaj warto przytoczyć wynalazek naszych czasów, bez którego większość z nas nie wyobraża sobie życia. Mowa o Internecie.
Hasztag online
Internet stał się oknem na świat i udogodnieniem wykorzystywanym w wielu dziedzinach życia. Idealnym przykładem pokazującym możliwości sieci online jest ilość oraz szybkość dostarczanych informacji w czasie rzeczywistym. Jednakże występuję też bariera, którą może być brak podstawowej wiedzy: dezinformacja i nieumiejętność doboru odpowiednich treści.
Bycie online, szczególnie w czasach pandemii, jest każdemu bardzo dobrze znane. Uczymy się poprzez Zoom, słuchamy muzyki na YouTube, relaksujemy się z Netflixem czy spalamy kalorie z wirtualnym trenerem. Można by tak wymieniać, jednak nie w tym rzecz. W tych przypadkach sieć online jest ułatwieniem, a nie przeszkodą, którą niestety, w każdej chwili może się stać.
Cel powstawania fake newsów
Clickbait, dezinformacja czy propaganda to części składające się na powstanie nieprawdziwych treści, czyli jednym słowem manipulacja lub gra psychologiczna z odbiorcą komunikatu.
Nadawca nieprawdziwej informacji nie robi tego bez przyczyny, wręcz przeciwnie, często ma określony cel. Jedną z funkcji publikacji fałszywych informacji jest zdobycie rozgłosu, nowych obserwujących czy followersów, dlatego też to zjawisko jest bardzo popularne na platformach społecznościowych, a w szczególności podbija Twittera i Facebooka.
Innym czynnikiem powstawania fake newsów jest polityka. Warto tutaj przytoczyć sytuacje z amerykańskich wyborów prezydenckich w 2016 roku, ponieważ wielu ekspertów uważa, że fałszywe wiadomości mogły mieć wpływ na ich wynik. Należy zaznaczyć, że nieprawdziwe treści nie tylko rozpowszechniane są w mediach internetowych, ale również tradycyjnych.
Czemu to służy?
Wymieniliśmy już kilka celów, w jakich tworzone są fake newsy, ale zastanówmy się, jaki jest głębszy sens bądź drugie dno problemu. Przede wszystkim nadawca nieprawdziwych treści może mieć w zamiarzechęć przekonania do swoich racji bądź poglądów, ale czy nakłanianie do utożsamiania się z fałszywą informacją jest legalne? Otóż nie. Stwierdzenie, że fake newsy są w Polsce niekaralne, jest samo w sobie fake newsem. Zniesławienie, znieważenie czy podszywanie się pod kogoś bez jego wiedzy jest w kodeksie karnym określane mianem przestępstwa.
Powstawanie nieprawdziwych informacji ciągnie za sobą ciąg przyczynowo-skutkowy. Tworzy to kontrowersje oraz spory międzyludzkie, kłótnie na forach internetowych czy w mediach społecznościowych, które nakręcają użytkowników do działania, a w rezultacie zwiększają zasięgi, czyli to, o co w świecie Internecie toczy się odwieczna walka.
Osoba niemająca podstawowej wiedzy o świecie łatwo może stać się ofiarą manipulacji, wpaść w panikę lub zacząć histeryzować. Oczywiście należy też rozróżnić domniemanie fałszywego komunikatu od satyry, która wykorzystuje przesadne motywy przeznaczone do rozrywki,
a nie celowo wprowadza w błąd.
Naprawdę masz wpływ na prawdę
Liczby mówią same za siebie: prawie 60% światowej populacji jest online, a co za tym idzie, rosnąca ilość użytkowników, większe zasięgi i ogólnoświatowe zjawisko rozwoju masowej komunikacji, a w niej również fake newsów. Powstaje wiele organizacji zapobiegających rozpowszechnianiu się nieprawdziwych informacji oraz stron internetowych, na których możesz zgłosić fałszywe treści.
Jest to szczególnie ważne w czasach pandemii, ponieważ powstaje wiele plotek, które wprowadzają zamieszanie. Jednak co Ty możesz zrobić, żeby uchronić się przed fake newsami?
- Rozważ źródło, zrozum cele i intencje nadawcy komunikatu.
- Czytaj całość, nie ufaj nagłówkom, ponieważ potrafią być mylące.
- Sprawdź autorów w celu zweryfikowania wiarygodności treści.
- Nie czerp informacji tylko z jednego źródła.
- Zwróć uwagę na publikacje artykułu, jego data może być cenna w określeniu czy informacja jest trafna i aktualna.
- Upewnij się, czy nie jest to forma satyry lub żartu.
- Przemyśl własne uprzedzenia.
- Zapytaj ekspertów.
Działalność każdego z nas w Internecie niesie za sobą jakiś wpływ. Nawet kliknięcie lubię to przy poście wprowadzającym w błąd, może skutkować rozpowszechnieniem się fake newsa. Stosuj się powyższych wskazówek i rad na temat radzenia sobie z nieprawdziwymi treściami. W miarę możliwości uświadamiaj innych, ale pamiętaj, że zasady mają również zastosowanie w twoim przypadku, dlatego nie nakłaniaj innych do swoich racji.
Powyższy artykuł nie zawiera przykładów fake newsów, ponieważ nie należy rozpowszechniać nieprawdziwych informacji!