Trening pamięci, ćwiczenia na pamięć i koncentrację czy trening mózgu to hasła, które są powszechnie znane. Ciężko jest jednak osadzić je w konkretnej sferze naszych wyobrażeń. Trening i ćwiczenia nasuwają konotacje z wysiłkiem fizycznym podczas aktywności sportowej. Pamięć zaś kojarzy się nam ze zjawiskiem, którego rozwój naturalnie następuje w toku życia.
“Tymczasem ćwiczenia doskonalące pamięć mogą mieć niebagatelny wpływ na rozwój intelektualny człowieka i jego procesy uczenia się oraz zapamiętywania”.
Dlaczego warto poświęcić czas na trening pamięci?
Człowiek uczy się przez całe życie, niezależnie od tego czy aktualnie jest w procesie edukacji, aktywności zawodowej czy odpoczynku. Jest to związane z nieustanną aktywnością naszego mózgu, który poprzez procesy pamięciowe rozwija połączenia neuronalne. Przyjmowanie i selekcjonowanie informacji z otaczającego nas świata skutkuje przetworzeniem tych danych i ich archiwizacją w postaci śladów pamięciowych. Z anatomicznego punktu widzenia przechowywana w mózgu pamięć to ogromna sieć połączeń komórek układu nerwowego, której trwałość zależy od rodzaju danego neuronu. Aby te połączenia były jak najbardziej trwałe i tworzyły ekspansywną sieć, konieczne jest pobudzanie mózgu do pracy. Analogicznie do aktywności fizycznej , ćwiczenia na pamięć przyczyniają się do budowania struktury układu nerwowego – zarówno w obszarze pamięci długotrwałej jak i krótkotrwałej.
Pamięć krótkotrwała – najlepsze ćwiczenia
Pamięć krótkotrwała jest odpowiedzialna za budowanie długotrwałych struktur nerwowych w mózgu. Dlatego jej trening jest ważny dla dalszego procesu intelektualnego. Ćwiczenia doskonalące zapamiętywanie krótkotrwałe pomagają w lepszej budowie systemu neuronów, także tych połączeń, które odpowiedzialne są za pamięć długotrwałą. Istnieje kilka bardzo skutecznych sposobów na trening tych procesów, poniżej przedstawiamy kilka z nich:
- Częste powtarzanie
Aby najlepiej zapamiętać informacje, które do nas dotarły, powtarzajmy je sobie w głowie. Takie ćwiczenie na pamięć krótkotrwałą spowoduje, że te dane zostaną utrwalone.
- Przekraczanie możliwości pamięci
Większość ludzi posiada możliwość zapamiętania określonej liczby znaków, słów itp. Dlatego dobrym ćwiczeniem rozwijającym pamięć jest powtarzanie coraz dłuższych list.
- Grupowanie informacji
Duża ilość bodźców będzie trudna do zapamiętania, jeśli potraktujemy je jako ciąg. W przypadku pogrupowania, zadanie to staje się znacznie łatwiejsze. Przykładem takiego treningu pamięci może być podawanie w sekwencjach numerów telefonów. Porównajmy: 60444325 i 604 44 43 25. Którą kombinację będzie łatwiej zapamiętać?
- Skupienie
Podczas ćwiczeń na pamięć niezbędna jest koncentracja. Jeśli pracujemy nad tymi mechanizmami, musimy mieć na uwadze to, żeby wyłączyć wszystkie czynniki dekoncentrujące. W szczególności rozpraszają nas telewizor, radio i smartphony. Należy jednak pamiętać, że są osoby obdarzone inteligencją muzyczną i dla nich czasami niezbędna jest muzyka w tle, która nie tylko nie rozprasza, ale wręcz pozwala się skupić. Dla osób takich dekoncentrująca jest właśnie cisza.
To nie muzyka ani filmy nas dekoncentrują – niektórzy potrzebują odpowiedniego szumu w tle do pracy. Dekoncentruje nas incydentalność dźwięków – tzn. nagła reklama, krzyk, powiadomienia o otrzymaniu wiadomości. Te ostatnie należą do najgorszych ponieważ nakazują natychmiast przekierować uwagę na treść wiadomości.
- System 30-5-30
System 30-5-30 to metoda ułatwiająca przyswajanie wiedzy bazująca na tzw. regule pierwszeństwa i świeżości. Reguła ta zakłada, że najlepiej przyswajamy materiał, z którym zapoznajemy się na początku i końcu nauki. Jeśli zatem podejmujemy się całodziennej nauki, to już na samą myśl o ciężkim dniu, jesteśmy znużeni i zmęczeni, przez co z automatu gorzej przyswajamy wiedzę. Po drugie, przerwa pomiędzy tym co było na początku i na końcu, jest bardzo długa, a to oznacza, że bardzo dużo materiału nie zostanie przez nas przyswojone.
System 30-5-30 to podział nauki na bloki czasowe, np trwające 30 minut, przedzielone 5-minutowymi przerwami.
W ten sposób wielokrotnie zaczynamy i kończymy się uczyć, a na początku każdego kolejnego etapu musimy zrobić szybką powtórkę z tego, co zapamiętaliśmy w poprzednim bloku czasowym. Jeżeli mamy uczyć się kilka godzin należy zaplanować również dłuższą przerwę na posiłek, a wszystkie 5 minutowe przerwy wykorzystać na ruch, chociażby idąc do łazienki czy po napoje do kuchni.
Oczywiście wedle uznania można zmieniać system, np na 40-10-40. Ważne, aby dysproporcja czasu nauki do przerwy zawsze była duża, ale nieobciążająca- czyli nie należy przesadzać z dokładaniem minut na czas pracy.
Najlepsze sposoby treningu pamięci długotrwałej
Dzięki zasobom pamięci długotrwałej mamy możliwość oparcia naszych reakcji na nowe bodźce na wcześniejszym doświadczeniu. Im więcej nasz mózg zarejestrował i przetworzył w czasie historycznym, tym więcej możliwości zareagowania ma w czasie rzeczywistym. Dlatego trening pamięci długotrwałej ma niebagatelne znaczenie. Możemy przeprowadzić go nawet w warunkach naturalnych. Jakie są zatem najlepsze ćwiczenia na pamięć?
Koncentracja na czynnościach manualnych
Choć niewielu by się tego spodziewało, czynności manualne to doskonałe ćwiczenie na pamięć i koncentrację. Podczas rysowania, wyklejania, szycia itp. aktywujemy jednocześnie obydwie półkule mózgowe. To zaś powoduje zwiększenie pojemności pamięci długotrwałej.
Nowa wiedza
W momencie gdy uczymy się nowych rzeczy, aktywujemy kolejne przekaźniki nerwowe, które rozwijają kolejne obszary naszego mózgu. Kurs językowy, nowy pomysł na sport czy książka naukowa będą zatem doskonałym treningiem pamięci.
Ćwiczenia doskonalące pamięć w codziennym życiu
“Aby prowadzić trening pamięci nie musimy stwarzać do tego sztucznych warunków. Ćwiczyć możemy podczas codziennych czynności życiowych”.
Przykładem takich zabiegów mogą być:
- próba zapamiętania szczegółów codziennej drogi z domu do pracy,
- zapamiętywanie szczegółów związanych z ludźmi napotykanymi na drodze,
- odtwarzanie roślinności, która towarzyszy nam w codziennej drodze po zakupy.
Dobry sen
Warunkiem dobrego funkcjonowania procesów pamięciowych jest odpowiedni sen. Ważne jest by zapewnić sobie właściwe warunki odpoczynku. Są to prozaiczne elementy takie jak przewietrzone pomieszczenie, czysta pościel czy spokój przed snem.
Ćwiczenia pamięci i koncentracji mogą mieć dwojaką formę: wykorzystujące uwarunkowania naturalne oraz specjalnie przygotowane dla konkretnej osoby. Prawdopodobnie niewielu z nas zdecyduje się na tą drugą formę. Wszyscy jednak powinniśmy wykorzystywać codzienne sytuacje dla prowadzenia własnego treningu pamięci.