Wybrany okres badań 2004-2013 jest specyficzny. Jest to, bowiem, liczący się okres dla trwania i przetrwania małych i średnich przedsiębiorstw na tle dużych. Analiza próby celowej przedsiębiorstw pokazuje, że wejście do Unii Europejskiej w 2004 roku oraz pojawienie się później kryzysu finansowego w 2007 odbiło się niekorzystnie szczególnie na rentowności średnich przedsiębiorstw. Okres badań próby losowej w latach 2004-2013, uzupełniony danymi statystycznymi GUS za lata 2013-2017, prowadzi do podobnych wyników.
Opis próby badawczej i metodyka badań małych i średnich przedsiębiorstw
Znaczenie małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce polega na tym, że od 2013 roku generują one połowę PKB (Mościbrodzka, 2017). Warto dodać, że w ogóle przedsiębiorstwa w Polsce tworzą blisko ¾ PKB. (Skowrońska, Tarnawa, 2018, s.17)
Przeprowadzono badania ankietowe 234 przedsiębiorstw w okresie 2004 – 2013. Zakwalifikowano je do małych i średnich według liczby osób zatrudnionych w roku lub rocznych przychodów ze sprzedaży lub całkowitego bilansu rocznego. Zbadano małe przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 50 pracowników lub ich roczne przychody ze sprzedaży lub całkowity bilans roczny jest mniejszy bądź równy 10 mln euro. Średnie przedsiębiorstwa zatrudniają mniej niż 250 pracowników lub ich całkowity bilans roczny jest mniejszy bądź równy 50 mln euro lub przychody ze sprzedaży są mniejsze lub równe 43 mln euro. Za roczne kursy euro przyjęto te, które są publikowane przez Narodowy Bank Polski. Pod względem wielkości przedsiębiorstwa w próbie celowej znajduje się 42,7% małych przedsiębiorstw, zatrudniających mniej niż 50 pracowników. 23,1% posiada całkowity bilans roczny równy lub mniejszy niż 10 mln euro oraz 13,2 % małych przedsiębiorstw osiąga przychody ze sprzedaży równe lub mniejsze niż 10 mln euro.Udział średnich przedsiębiorstw pod względem liczby zatrudnionych wynosi 34,2 % lub – pod względem całkowitego bilansu rocznego – wynosi 27,8% lub przychodów ze sprzedaży – wynoszące 23,9%.
Znaczący jest łączny udział małych i średnich przedsiębiorstw, który wynosi 76,9% pod względem liczby zatrudnionych lub 50,9% ze względu na całkowity bilans roczny lub 37,1% ze względu na przychody ze sprzedaży.
Dużych przedsiębiorstw jest w badanej próbie 22,6%, które zatrudniają powyżej 250 pracowników. Pod względem całkowitej sumy bilansowej wynoszącej równo lub więcej niż 50 mln euro duże przedsiębiorstwa stanowią 49,1%. Pod względem wartości przychodów ze sprzedaży udział dużych przedsiębiorstw w próbie celowej wynosi 62,8% i jest największy.
W badanej próbie losowej przedsiębiorstwa małe i średnie dominują w Poznaniu i województwie wielkopolskim. Średnie przedsiębiorstwa, które uważam, że są podobne do dużych dominują w próbie badawczej pod względem liczby zatrudnionych, wartości całkowitego bilansu rocznego lub przychodów ze sprzedaży dominują także w Poznaniu i województwie Wielkopolskim w 70% do 80%.
Rentowność brutto średnich przedsiębiorstw liczona ze wskaźników ujemnych
Rentowność brutto majątku (ROA w oparciu o zysk przed opodatkowaniem %) mierzona jest wzorem: stosunek zysku (straty) brutto do aktywów razem pomnożony przez 100%. (Rutkow-ski, 2016, s. 95-96).
Z analizy rentowności brutto majątku małych i średnich przedsiębiorstw liczonej ze wskaźników ujemnych wynika, że najwyższa rentowność ujemna jest wśród średnich przedsiębiorstw.
Ujemna rentowność brutto majątku średnich przedsiębiorstw wynosi kolejno według kryteriów: -33,99%; -29,42% i -16,18% (Rysunek 1a, Rysunek 1b, Rysunek 1c). Średnie przedsiębiorstwa podobne są do dużych pod względem kryteriów wartościowych, takich jak: całkowi-ty roczny bilans i przychody ze sprzedaży. Ujemna rentowność brutto majątku średnich przedsiębiorstw według kryterium wartości całkowitego bilansu rocznego wynosi -29,42% w po-równaniu z dużymi -17,69%, a z małymi tylko -10,99%; rentowność netto majątku średnich przedsiębiorstw wynosi -25,94% w porównaniu z dużymi -16, 71%, a z małymi tylko -11,04%. Najwyższa ujemna rentowność występowała w średnich przedsiębiorstwach.
Można stwierdzić, że średnie przedsiębiorstwa przetrwały ten trudny okres wejścia do Unii Europejskiej i pojawienia się później jeszcze kryzysu finansowego przy stosunkowo niskiej a nawet ujemnej rentowności i zarazem również przy stosunkowo niskiej płynności (Wyniki finansowe podmiotów gospodarczych, 2017).
Mogła na to wpłynąć też struktura źródeł finansowania małych i średnich przedsiębiorstw w postaci najczęściej występującego w małych przedsiębiorstwach kapitału własnego i kredytu kupieckiego, a w średnich – dodatkowo krótkoterminowego kredytu bankowego.
W oparciu o przeprowadzone badania ankietowe w okresie 2004-2013, uzupełnione i potwierdzone danymi statystycznymi za lata 2013-2017, można sformułować wniosek, że średnie przedsiębiorstwa należące do sektora małych i średnich przedsiębiorstw, pod wieloma względami podobne są do dużych, a nie do małych. Z tego wynika, że to średnie i duże przedsiębiorstwa powinny stanowić oddzielny sektor w przeciwieństwie do małych i mikro.
Literatura
- Mościbrodzka, K., (2017). Wyniki finansowe oraz wzrost przedsiębiorstw w Polsce w 2016 i pierwszej połowie 2017 roku na tle lat poprzednich, Warszawa: Akademia Finansów i Biznesu Vistula.
- Rutkowski, A. (2016). Zarządzanie finansami, Warszawa: PWN.
- Skowrońska, A, Tarnawa, A. (red.) (2018). Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw 2018 r., Warszawa: PARP, Grupa PRF.
- Wyniki finansowe podmiotów gospodarczych (2017), GUS, Warszawa. Pobrane z: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/podmioty-gospodarcze-wyniki-finansowe/przedsiebiorstwa-niefinansowe/wyniki-finansowe-podmiotow-gospodarczych-i-xii-2017,11,18.html, Tablice w formacie XLSX (20.12.2018).