Kompetencje miękkie to zbiór cech i umiejętności, których uczymy się w toku całego życia – pracując indywidualnie i w grupie, przyjmując różne zadania i role. Wśród tych kompetencji można wyróżnić kompetencje osobiste wspierające nas w zarządzaniu sobą, jak np. zarządzanie sobą w czasie, asertywność, czy radzenie sobie ze stresem oraz kompetencje interpersonalne – związane z interakcjami z innymi np. praca w zespole, komunikatywność, rozwiązywanie konfliktów.
Kompetencje miękkie są ściśle związane z osobowością i charakterem. Osobowość to względnie stały, unikatowy sposób myślenia, zachowania i odczuwania. Z kolei charakter stanowi składową osobowości i dotyczy sfer etycznych, moralnych. Charakter składa się z cech, które określają nasz stosunek do siebie samych, ale też i do innych ludzi, do życia, do świata. Cechy charakteru kształtujemy w procesie wychowania, interakcji społecznych, w relacji z otaczającym nas środowiskiem już od najmłodszych lat, np. przez obserwację. Osobowość i charakter przenikają się w naszych zachowaniach. Często uważamy, że osoby ekstrawertyczne (osobowość), będą towarzyskie (cecha charakteru), a to przełoży się na ich komunikatywność, czyli kompetencję, którą tak cenią sobie pracodawcy. Oczywiście może tak być, jednak nie jest to oczywiste. Dlatego też kompetencji miękkich uczymy się w obliczu różnych doświadczeń, obserwacji i sytuacji. W ten sposób doskonalimy się i z biegiem czasu wiemy, jak rozmawiać z ludźmi (wspomniana komunikatywność) i jak w praktyce wykorzystać wiedzę zdobytą w szkole, pracy, czy wyniesioną z rodzinnego domu.
Kompetencje miękkie – lista
Poniżej przedstawiam główny wykaz kompetencji miękkich wraz z krótkim opisem każdej z nich:
- Komunikatywność, czyli umiejętności interpersonalne – to sposób na rozmowę z drugim człowiekiem. Delegowanie zadań, zaznaczanie swoich priorytetów i potrzeb, szybka komunikacja z współpracownikiem, podwładnym lub przełożonym – umiejętność odpowiedniej komunikacji pozwoli na szybszą realizację zadań i lepszą atmosferę w grupie. Sztuki komunikacji można się nauczyć. Łatwiej mają osoby ekstrawertyczne, naturalni leaderzy oraz osoby towarzyskie. Trudniej przychodzi to introwertykom, niemniej praktyka pokazuje, że są to osoby, których komunikaty są bardziej precyzyjne i konkretne.
- Kreatywność, czyli sztuka tworzenia z niczego. Kreatywność pozwala na tworzenie nowych rzeczy, które nie będą powielały schematów.
- Elastyczność to umiejętność dostosowywania się do sytuacji, sztuka pójścia na kompromis, kiedy okoliczności tego wymagają. W pracy ważny jest wspólny cel. Osoby, które nie potrafią wypracowywać rozwiązań kompromisowych, często działają na szkodę firmy. Dlatego praca w grupie wymaga czasem kompromisów, którym przyświeca wspólne poczucie misji.
- Asertywność to umiejętność wyrażania i obrony własnej opinii w sposób zrównoważony, jednocześnie szanując opinie innych.
- Samodzielność – umiejętność pracy indywidualnej jest mocno związana z poczuciem pewności siebie. Praca samodzielna wymaga radzenia sobie z różnymi nieprzewidzianymi sytuacjami oraz naprawiania ewentualnych błędów. Samodzielność oznacza odpowiedzialność za siebie i obszar, w którym działamy „na własną rękę”.
- Umiejętność pracy w grupie – oznacza zrozumienie swojego miejsca w zespole oraz szanowanie pracy innych jego członków.
- Zarządzanie czasem – związane jest z odpowiednim planowaniem i organizowaniem czasu. To kwestia ustalenia priorytetów oraz delegowania zadań.
- Dynamizm działania – to zdolność szybkiego podejmowania decyzji, szczególnie w sytuacjach kryzysowych.
- Uważność – zdolność zauważania tego, co dzieje się wewnątrz nas samych oraz u innych, otaczających nas ludzi. To skupienie na tym, co tu i teraz, bez oceniania i wartościowania.
- Proaktywność – inaczej inicjatywa – to umiejętność podejmowania nowych wyzwań i działań. Sztuka mówienia o swoich pomysłach, które mogą przysłużyć się wspólnym celom.
Listę można rozszerzać o kolejne umiejętności, takie jak zdolności przywódcze, pewność siebie, umiejętność radzenia sobie z problemami, sztuka negocjacji itp. Umiejętności miękkie charakteryzuje pewna nieokreśloność. Każdy jest trochę inny i ma inny sposób na rozwiązywanie zadań oraz komunikację z drugim człowiekiem, dlatego tak trudno jest ocenić, kto będzie lepszym przywódcą, a kto organizatorem. Niemniej na rozmowach rekrutacyjnych umiejętności miękkie odgrywają bardzo ważną rolę dla obu stron, pracodawcy, który chce zbadać, jakie umiejętności miękkie posiada kandydat do pracy, a także dla kandydata, który wykorzystuje te umiejętności (bardziej lub mniej świadomie), podczas tego procesu.
Jak sprawdzić swoje kompetencje pracownicze i umiejętności interpersonalne?
Testy kompetencji miękkich
W budowaniu swojej świadomości, odkrywaniu i doskonaleniu kompetencji pracowniczych można posłużyć się testami psychologicznymi, które pomogą nam zdefiniować te umiejętności, a także mogą wskazać na jakim etapie rozwoju jesteśmy. Testy kompetencji miękkich mogą być podzielone na określone kategorie – np. oddzielne testy dotyczą zdolności negocjacyjnych, oddzielne inteligencji emocjonalnej. W wieloetapowych procesach rekrutacyjnych wykorzystuje się również testy wielowymiarowe, oparte na koncepcji wielkiej piątki, które pokazują potencjał osoby badanej w wielu aspektach.
Rozwiązanie testu pozwala spojrzeć z dystansu na samego siebie. Dostrzec swoje słabe i mocne strony. Testy kompetencji miękkich nie są testami wiedzy – tu nie ma złych i dobrych odpowiedzi. Znajomość cech miękkich, które posiadamy i wiedza o tym, w czym jesteśmy najlepsi, pozwala na efektywne wykorzystanie posiadanych atutów, rozwój potencjału i stworzenie mocnej strony. Z drugiej strony pozwala nazwać słabości, co może być przesłanką do pracy rozwojowej w tym obszarze, szczególnie wtedy, gdy słabość silnie oddziałuje na nasze funkcjonowanie i nie pozwala w pełni wykorzystać mocnych stron.