Collegium Da Vinci jako środowisko sprzyjające uczeniu się

Rekrutacja na rok akademicki 2026/2027 trwa.

Teorie, które wpływają na praktykę

W praktyce edukacyjnej występuje wiele różnego rodzaju modeli wspierających tworzenie środowiska sprzyjającego uczeniu się. Ze względu na powszechność ich opisu i stosowania na potrzeby tego tekstu wyróżniono dwa zasadnicze podejścia: model Cultural Relevant Pedagogy (1) oraz model brunerowski(2) . Istotnym czynnikiem, który łączy te dwa modele jest założenie o współpracy poszczególnych środowisk edukacyjnych, która to współpraca oparta jest w głównej mierze na zaufaniu. Zaufanie jest bowiem jedną ze strategicznych zasad Collegium Da Vinci.

Model Cultural Relevant Pedagogy (3) w swych założeniach wskazuje na to, że system edukacyjny ma ścisły związek ze środowiskiem. Ważnym elementem funkcjonowania placówek edukacyjnych w tym przypadku powinna być szczegółowa diagnoza środowiska, która obrazuje najważniejsze atuty, zasoby oraz wyzwania środowiskowe. Według M. Farnikiej i H. Liberskiej (4) model ten opiera się na pięciu niezbywalnych i niezależnych elementach.

Pierwszy z nich zakłada identyfikowanie oczekiwanych kulturowo osiągnięć oraz tożsamości podmiotów edukacyjnych.Istotnym czynnikiem jest w tym przypadku włączanie dziedzictwa kulturowego oraz społeczności lokalnej w programy edukacyjne. Daje to możliwość wykorzystania potencjału drzemiącego w szeroko pojętej kulturze środowiska lokalnego.
Drugi filar dotyczy tworzenia zasad sprawiedliwego oceniania oraz równego dostępu do wiedzy dla wszystkich. W tym przypadku istotne będą zarówno kompetencje wykładowców w zakresie diagnozowania przyrostu wiedzy, ale również stworzenie ram prawnych do funkcjonowania ocen, dawania równych szans, równego dostępu do wiedzy oraz równych wymagań wobec uczniów/studentów.
Istotnym filarem omawianego modelu jest również uwzględnianie potencjału rozwojowego uczestników procesu edukacyjnego przez wykorzystanie narzędzi i metod dostosowanych do ich rozwoju oraz potrzeb psychologicznych. Ten element jest ściśle związany z wypracowywaniem przez wykładowców określonych stylów nauczania, technik uczenia, umiejętności motywowania do nauki, angażowania, komunikacji i współpracy.
Holistyczne podejście do filozofii edukacji jest czwartym filarem modelu Cultural Relevant Pedagogy. Podejście holistyczne w uczeniu się i nauczaniu jest związane z pojmowaniem podmiotu edukacyjnego, jako „całego człowieka”. Zawiera ono w sobie nie tylko program wspierania rozwoju jednostek, ale również umożliwia przenoszenie wiedzy poza szkołę i wykorzystania jej w życiu. Można zatem powiedzieć, że holistyczne spojrzenie na edukację stanowi pomost między wiedzą potoczną, a wiedzą naukową i wykorzystywane powinno być w konstruktywistycznym modelu uczenia się, aby w fazie aplikacji uczeń miał możliwość zastosowania skonstruowanej przez siebie wiedzy w nowym kontekście, głównie pozaszkolnym. Holistyczność modelu uczenia się zaproponowanego przez S. Brown- Jeffy i J. E. Cooper przejawia się w tym, że celem edukacji powinien być rozwój umiejętności uważanych za rozwojowe, czyli komunikacji, organizowania, planowania, współpracy oraz radzenia sobie z emocjami.
Ostatnim elementem modelu będącego przedmiotem analizy są relacje pomiędzy nauczycielem, a uczniami/studentami, które powinny być dwustronne oraz nacechowane troską o rozwój. Istotne wydaje się to, że w tym przypadku wykładowcy powinni występować w roli ekspertów w zakresie funkcjonowania procesów grupowych w grupie.(5)

Drugim przytoczonym na potrzeby tego tekstu modelem jest podejście psychokulturowe J. Brunera.(6) Autor tego podejścia wyróżnił dziewięć zasad, które określają środowisko sprzyjające uczeniu się. Zaliczył do nich:

zasadę perspektywizmu, według której każda instytucja edukacyjna ma i przyjmie swój punkt widzenia;
zasadę ograniczeń, według której każda instytucja ma swoje ograniczenia, które wynikają z różnego rodzaju uwarunkowań oraz czynników społecznych, historycznych i osobistych; zasada ta wskazuje na konieczność uznania oraz rozpoznawania sfery najbliższego rozwoju uczniów/studentów, nauczycieli/wykładowców oraz samej instytucji;
zasadę konstruktywizmu, która zakłada, że rzeczywistość jest stanem zastanym, ale od momentu wejścia w nią poszczególnych uczestników interakcji rozpoczyna być tworzona na nowo;
zasadę interakcjonizmu, która kładzie główny nacisk na uwzględnianie różnorodnych procesów komunikacyjnych oraz konsekwencji tych procesów dla dalszych działań;
zasadę eksternalizacji, która dotyczy efektów poszczególnych działań, które są (lub powinny być) wspólnotowe; zgodnie z tą zasadą każda „nowość” ma materialne, psychiczne i społeczne konsekwencje dla otaczającego je społeczeństwa;
zasadę instrumentalizmu, polegającą na rozpatrywaniu każdej aktywności w kategoriach jednostkowych oraz grupowych (personalnych oraz społecznych);
zasadę instytucjonalizacji, która wskazuje na to, że każde społeczeństwo do kształcenia potrzebuje zinstytucjonalizowanych miejsc i form;
zasady dotyczące efektów kształcenia i kryteriów ich oceny, które mówią o konieczności budowania tożsamości ucznia oraz poczucia własnej wartości. (7)

Środowisko uczenia się w Collegium Da Vinci

W czasach, gdy rozwój technologiczny powoduje, że informacje są dostępne powszechnie i natychmiastowo istotne w procesie kształcenia i organizowaniu efektywnego środowiska edukacyjnego wydaje się, według D. Thomasa oraz J. S. Browna, odpowiednie wykorzystanie i akcentowanie zainteresowania człowieka uczącego się przedmiotem poznania, zadawanie pytań pobudzające motywację wewnętrzną do uczenia się oraz obserwowanie i niwelowanie ograniczeń, z jakimi ma do czynienia człowiek w procesie kształcenia.(8) W związku z tym, jak twierdzi M. Splitzer(9), że człowiek uczy się z bardzo małą efektywnością tego co jest narzucone należałoby odejść od przymusu. Edukacja nie powinna bazować bowiem na presji wywieranej przez nauczycieli lub środowisko na ucznia i jego rozwój.(10) Zadaniem nauczyciela/wykładowcy w tworzeniu sprzyjającego środowiska do uczenia się powinno być zainteresowanie uczniów oraz ich autonomia w uczeniu się. Dlatego też we wszystkich programach kształcenia w Collegium Da Vinci: Mediaworking, kreatywna produkcja wideo, Data Science, zarządzanie w e-sporcie, dajemy studentom możliwość udziału w tzw. Modułach do wyboru – modułach, które student wybiera samodzielnie, zgodnie z jego preferencjami uczenia się oraz potrzebami rozwojowymi.

Jak zauważa M. Żylińska podstawą dla edukacji powinno być zaangażowanie poznawcze uczniów, a transmisyjne nauczanie powinno ulegać znaczącej redukcji na rzecz kształtowania kompetencji, myślenia dywergentnego, innowacyjnego(11). Można zatem powiedzieć, że kierunek zmian w nauczaniu powinien polegać na zwiększaniu roli odkrywania i oddania odpowiedzialności za własne uczenie się uczniom. Ponadto istotne wydaje się, z punktu widzenia efektywności kształcenia, aby szkoła wspierała personalizację oraz indywidualizację, dała możliwość rozwijania pasji, zainteresowań, talentów. W związku z tymi założeniami w Collegium Da Vinci wprowadzamy między innymi zajęcia w formie warsztatowej, z wykorzystaniem case study, innowacyjne projekty dyplomowe oraz zajęcia tutoringowe.

Te zmiany determinowane są głównie zmieniająca się rzeczywistością i zupełnie innym postrzeganiem wiedzy. Współcześnie nauczyciel powinien przygotować studenta do pracy w przyszłych warunkach, które nie są jeszcze do końca znane. Dlatego też, jak słusznie zauważa J. Kujawiński (12), szkoła/uczelnia powinna ewoluować w kilku zasadniczych obszarach, aby stać się środowiskiem uczenia się, a nie środowiskiem nauczania. Powinna ona cechować się „wszechstronnym i harmonijnym rozwojem osobowości ucznia w sferze instrumentalnej, kierunkowej i duchowej, a także wdrożeniem do samowychowania i samokształcenia ”(13).

Wyróżnia on:

ewolucję od edukacji szkolnej opartej na monologu nauczycielskim, do szkoły, której głównym elementem jest dialog nauczycielsko-uczniowski oraz uczniowsko-uczniowski (od systemu podającego i oceniającego do systemu umożlwiającego poszukiwanie wiedzy przez uczniów i samoocenę),
ewolucję szkoły zbiorowego nauczania oraz wychowania (którym kieruje nauczyciel) do szkoły wyróżniającej się różnego rodzaju formami pracy uczniów (jednostkowymi, zbiorowymi oraz grupowymi),
ewolucję szkoły opartej na karaniu w szkołę bezstresową,
ewolucję szkoły zajmującej się wyłącznie rozwojem umysłowym uczniów do szkoły rozwijającej całą sferę osobowości wychowanków,
ewolucję szkoły osobistych sukcesów do szkoły uspołeczniającej,
ewolucje szkoły prowadzącej edukację wyłącznie na terenie budynku instytucji („szkoły zamkniętej”) do szkoły o charakterze otwartym,
ewolucja szkoły z obowiązkowymi programami do szkoły autorskich programów,
ewolucję szkoły z nauczycielem autorytarnym do szkoły zwiększającej znacznie swobody uczniów i ich podmiotowość(14).

Te wszystkie zaproponowane przez J. Kujawińskiego przemiany są zadaniami w głównej mierze wykładowców. To od nich zależy sposób prowadzenia zajęć, preferowane formy komunikacji, współpracy z uczniami, metody motywacji i wzbudzania ciekawości poznawczej, sposoby rozwijania sfery osobowości, budowanie systemu uspołeczniającego, kształtowanie szkoły „otwartej”, stosowanie zasad swobody studentów oraz ich podmiotowości. Te wszystkie elementy wpływają na kształtowanie się kultury uczenia się opartej na konstruowanej przez studenta wiedzy. W związku z realizacją tych zasad studenci na kierunkach realizowanych w Katedrze Edukacji i Nowych Mediów, czyli na kierunku Mediaworking, kreatywna produkcja wideo, Data Science czy zarządzanie w e-sporcie nie uczą się wyłącznie z książek czy wykładów. Biorą oni udział w różnego rodzaju projektach zespołowych, tworzą własne strategie marketingowe, konstruują i tworzą własne bazy danych, autorskie algorytmy informatyczne, tworzą portfolia prac zawodowych. To wszystko nie tylko zachęca do uczenia się, ale również wspomaga tworzyć środowisko, które sprzyja uczeniu się w zespole.

Tutoring w Collegium Da Vinci i jego naukowe uzasadnienie

Odejście od transmisyjnego przekazywania informacji na rzecz aktywności studenta niesie za sobą wiele pozytywnych, w aspekcie funkcjonowania człowieka, korzyści. W związku z tym można stwierdzić, za A. Brzezińską, że ważne w kształtowaniu się kultury uczenia jest stosowanie modeli wspólnego uczenia się oraz tutoringu rówieśniczego. Te dwa modele coraz powszechniej rozwijane i wykorzystywane w edukacji posiadają zarówno swoje zalety, jak i wady. Jednak wymieniając najważniejsze elementy obu strategii można dojść do wniosku, że dają one możliwość nie tylko uczenia się, ale również uczenia się uczenia się. We wspólnym uczeniu się, jak Zauważa A. Brzezińska, kontakty uczniów, czy studentów opierają się na relacjach poziomych i występuje tutaj wzajemność tych kontaktów. Studentów uwikłanych w proces edukacyjny cechuje podobny poziom kompetencji związanych z wykonywanym zadaniem. Pracują oni w małych grupach lub w parach, a ich relację można nazwać jako relację „równi sobie”. Ponadto należy zaznaczyć, ze uczniowie/studenci są w tym przypadku zachęcani przez wykładowcę do wymiany własnych zasobów, dzielenia się tym co umieją, wiedzą i posiadają. W przypadku tutringu rówieśniczego sytuacja wygląda inaczej. Kontakty uczniów w tej strategii są oparte na relacjach pionowych, polegających na dopełnianiu się. Uczniów biorących udział w zajęciach cechuje różny poziom kompetencji w obszarze omawianego problemu. Pracują oni w parach, a relacja między nimi może być określona jako relacja „ekspert-nowicjusz”. Działania związane z tutoringiem rówieśniczym polegają na tym, że bardziej kompetentni uczniowie udzielają instrukcji oraz pomocy mniej kompetentnym. Działaniom tym towarzyszy wsparcie nauczyciela (15) . Oba modele wykorzystujemy w Collegium Da Vinci, wprowadzając model tutoringowy na wszystkich kierunkach studiów.

Zastosowanie między innymi wyżej opisanych modeli uczenia się może dać możliwość przekształcenia uczelni w środowisko uczące się. Zdaniem J. Nowak, aby takie środowisko powstało „należy uruchomić elastyczne terytorium uczenia, które byłoby miejsce kreowania inicjatyw edukacyjnych, podejmowania interdyscyplinarnych projektów i pozwalałoby każdemu uczniowi realizować własne pomysły, rozwijać zainteresowania oraz zaspokajać ciekawość poznawczą”(16).

Podsumowanie

Takie właśnie możliwości dajemy, podczas studiowania na kierunkach: Mediaworking, Marketing internetowy II stopnia, Data Science, kreatywna produkcja wideo, czy zarządzanie w e-sporcie.
Aktywne metody, praca zespołowa, projekty, tutoring… To wszystko po to, aby studia dawały zatrudnienie, a nasze studia dają!

Bibliografia:

S. Brown- Jeffy, J. E. Cooper, Toward a Conceprtual Frameworf of Culturallly Relevant Pedagogy, „Teacher Education Quarterly”, vol 38, No. 1/2011, s. 65-84.
J. Bruner, Kultura w edukacji, Kraków 2006.
S. Brown- Jeffy, J. E. Cooper, op. cit.
M. Farnicka, H. Liberska, Tworzenie środowiska sprzyjającego uczeniu się – analiza wybranych czynników, „Teraźniejszośc-Człowiek-Edukacja”, nr 67(3)/2014, s. 65-66.
Ibidem, s. 65-66.
J. Bruner, Kultura edukacji, 2006, s. 29-68.
M. Farnicka, H. Liberska, op. cit., s. 66-67.
D. Thomas, J. S. Brown, A New Culture of Learning. Cultivating the Imagination for a World of Constant Change, „Create Space” 2011; za: R. Głębocki, Środowiska uczenia się i partnering jako kierunek rozwoju szkoły cyfrowej.
M. Splitzer, Jak uczy się nasz mózg?, PWN, Warszawa 2007, s. 21.
M. Żylińska, Neurodydaktyka. Nauczanie i uczenie się przyjazne mózgowi, Wydawnictwo Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika, Toruń 2013, s. 59.
Ibidem, s. 87.
J. Kujawiński, Ewolucja szkoły i jej współczesna wizja, Poznań 2010, s. 142.
Ibidem, s. 51.
Ibidem, s. 142.
A. Brzezińska, Nauczyciel jako organizator środowiska uczenia się, op. cit., s. 45.
J. Nowak, Środowisko uczące – (nie)doceniony obszar edukacji, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, T. XXXIV, z. 2/2015, 72-73.